गगन थापामाथि चौतर्फी घेराबन्दी : कांग्रेसभित्रै चुनौती, बाहिरबाट पनि दबाब

डम्बर मिश्र , काठमाडौं – नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा गगन थापा आएपछि पार्टीभित्रको शक्ति संघर्ष सकिनुको साटो नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ । विशेष महाधिवेशनबाट सभापति बनेका थापाको नेतृत्वलाई निर्वाचन आयोगले मान्यता दिएपछि र सर्वोच्च अदालतले पनि त्यसलाई तत्कालका लागि वैधानिकता दिएपछि उनको राजनीतिक बाटो केही सहज देखिएको थियो। तर पछिल्ला घटनाक्रमले उनको नेतृत्वमाथि चुनौती झन् बढ्दै गएको संकेत गरेका छन् ।  विशेष महाधिवेशनमार्फत नेतृत्व परिवर्तन गर्दा थापाले पुरानो कांग्रेसको कार्यशैली अन्त्य गर्दै पार्टीलाई नयाँ पुस्ताको एजेन्डामा लैजाने दाबी गरेका थिए । तर त्यससँगै कांग्रेसभित्रै समानान्तर शक्ति केन्द्रहरू सक्रिय भए । पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा पक्षले विशेष महाधिवेशन र त्यसबाट बनेको नेतृत्वलाई निरन्तर चुनौती दिँदै आएको छ । पछिल्लो समय देउवा पक्षले छुट्टै राष्ट्रिय भेला आयोजना गरेर पार्टी एकताको सन्देश दिने प्रयास गरे पनि त्यसले कांग्रेसभित्र शक्ति संघर्ष अझै जीवित रहेको देखाएको छ ।

अर्कोतर्फ, सर्वोच्च अदालतले गगन नेतृत्वको कांग्रेसलाई तत्कालका लागि आधिकारिक मान्यता कायम राखे पनि देउवा पक्षले कांग्रेसको आधिकारिकता विवाद पुनरवलोकनको माग गर्दै अदालतको ढोका फेरि ढकढक्याएको छ । यसले थापाको नेतृत्वमाथि कानुनी दबाब पूर्ण रूपमा अन्त्य भइसकेको छैन भन्ने देखाउँछ।

देउवा पक्षको प्रतिरोध कायमै

थापा नेतृत्वमा आएपछि देउवा पक्ष राजनीतिक रूपमा किनारामा पुगेको देखिए पनि संगठनात्मक रूपमा उसको प्रभाव पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छैन । देउवा पक्षले छुट्टै राष्ट्रिय भेला गर्नु, आफ्ना नेता–कार्यकर्तालाई संगठित गर्नु र पार्टी एकताको नाममा आफ्नै राजनीतिक धारणा सार्वजनिक गर्नुले कांग्रेसभित्र दुई फरक शक्ति केन्द्रको अवस्था कायमै रहेको देखाउँछ ।  यही कारण थापाका लागि चुनौती अदालतमा मात्रै छैन । पार्टी संगठन, पुरानो नेतृत्वसँगको सम्बन्ध, केन्द्रीय सदस्य तथा जिल्ला तहको समीकरण र असन्तुष्ट नेताहरूलाई व्यवस्थापन गर्ने विषय पनि उत्तिकै कठिन बनेको छ ।

शेखर–शशांक धाराको दबाब

गगनका लागि अर्को चुनौती कांग्रेसभित्रको कोइराला धाराबाट देखिएको छ । शेखर कोइराला पक्षसँगको सम्बन्ध सुरुदेखि नै सहज छैन। पछिल्लो समय कांग्रेस संस्थापनइतर समूहले छुट्टै राष्ट्रिय भेला आयोजना गर्नु र नेतृत्वका निर्णयमाथि प्रश्न उठाउनु थापामाथिको दबाबको अर्को पाटो हो ।  शशांक कोइरालाले समेत कांग्रेसको महाधिवेशनसहितका निर्णय यथास्थितिमा राख्न माग गर्नुले थापा नेतृत्वले सबै असन्तुष्ट पक्षलाई अझै समेट्न नसकेको संकेत गर्छ । यसको अर्थ कांग्रेसमा अहिले विवाद केवल ‘गगन बनाम देउवा’ मा सीमित छैन । पार्टीभित्र विभिन्न शक्ति समूह आफ्नो राजनीतिक स्थान सुरक्षित गर्ने रणनीतिमा देखिन्छन् ।

रास्वपा र नयाँ राजनीतिक शक्तिको दबाब

कांग्रेसको आन्तरिक संकटसँगै बाहिरी राजनीतिक प्रतिस्पर्धा पनि थापाका लागि चुनौतीपूर्ण छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले छोटो समयमै राष्ट्रिय राजनीतिमा बलियो स्थान बनाएको छ । थापा स्वयं रास्वपाको पहिलो महाधिवेशनमा सहभागी भएर शुभकामना दिएका थिए । तर कांग्रेसका लागि रास्वपा केवल अर्को राजनीतिक दल होइन, पुरानो राजनीतिक शैलीको विकल्पका रूपमा प्रस्तुत भएको शक्ति हो । त्यसैले थापाले कांग्रेसलाई नयाँ पुस्ताको पार्टी बनाउने दाबी गरिरहँदा रास्वपाले त्यही पुस्ताको असन्तुष्टि र वैकल्पिक राजनीतिक चाहनालाई आफ्नो पक्षमा तानिरहेको छ । यससँगै प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह नेतृत्वको सरकारसँग कांग्रेसको सम्बन्ध र प्रतिपक्षी भूमिकाले पनि थापामाथि अर्को राजनीतिक दबाब सिर्जना गरेको छ । सरकारका कामकारबाहीमाथि थापाले सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठाउँदै आएका छन् ।

‘घेराबन्दी’ कि नेतृत्वको परीक्षा?

यसरी हेर्दा गगन थापामाथि देखिएको दबाबलाई राजनीतिक रूपमा ‘चौतर्फी घेराबन्दी’ भन्न सकिने अवस्था बनेको छ—एकातिर देउवा पक्षको संगठनात्मक प्रतिरोध, अर्कोतिर कोइराला धाराको असन्तुष्टि, आफ्नै पार्टीभित्रबाट उठिरहेका प्रश्न, अदालतमा जारी कानुनी प्रक्रिया र बाहिर रास्वपा तथा नयाँ राजनीतिक शक्तिको चुनौती । तर यही अवस्था थापाका लागि अवसर पनि हो । उनले विगतमा कांग्रेसको पुरानो कार्यशैली बदल्ने, नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा ल्याउने र पार्टीलाई पुनर्गठन गर्ने दाबी गरेका छन् । अब ती दाबीलाई व्यवहारमा प्रमाणित गर्ने समय आएको छ । कांग्रेसलाई एकताबद्ध गर्न सके थापाको नेतृत्व थप बलियो हुनसक्छ । असन्तुष्ट समूहलाई व्यवस्थापन गर्न नसके भने विशेष महाधिवेशनबाट प्राप्त राजनीतिक उपलब्धि नै आन्तरिक संघर्षमा कमजोर बन्न सक्छ । त्यसैले अहिलेको प्रश्न केवल ‘गगन थापालाई कसले घेरिरहेको छ?’ भन्ने होइन। मूल प्रश्न हो, घेराबन्दीबीच गगनले कांग्रेसलाई एक ठाउँमा उभ्याउन सक्छन् कि सक्दैनन्?

आगामी दिनमा कांग्रेसभित्रको शक्ति समीकरण, सर्वोच्च अदालतमा चलिरहेको विवाद र थापाले असन्तुष्ट समूहसँग गर्ने संवादले उनको नेतृत्वको दिशा निर्धारण गर्नेछ । अहिलेका घटनाक्रमले एउटा कुरा भने स्पष्ट पारेका छन्, गगन थापाको राजनीतिक परीक्षा अब सुरु भएको छ ।