चार दिनमै सुन–चाँदीको मूल्यमा ऐतिहासिक पहिरो, लगानीकर्ता र व्यवसायी चिन्तित

काठमाडौँ – गएको माघ १५ गते नेपाली बजारमा सुनको मूल्य इतिहासकै उच्च विन्दुमा पुगेको थियो। उक्त दिन प्रति तोला सुनको मूल्य ३ लाख ३९ हजार ३ सय रुपैयाँ कायम भएको थियो। तर यो उत्साह लामो समय टिक्न सकेन। केवल चार दिनको अन्तरालमै माघ १९ गते सुनको मूल्यमा अकल्पनीय गिरावट आउँदै प्रति तोला २ लाख ८६ हजार ६ सय रुपैयाँमा झरेको छ । यसरी माघ १५ गतेको उच्च मूल्यमा सुन खरिद गरेका वा मौज्दात राखेका उपभोक्ताले प्रति तोला ५२ हजार ७ सय रुपैयाँ गुमाउनु परेको छ। बजार विश्लेषकहरूका अनुसार यो नेपाली सुन बजारको इतिहासमा सम्भवतः सबैभन्दा छोटो समयमा भएको सबैभन्दा ठूलो मूल्य गिरावट हो । सुनसँगै चाँदीको बजार पनि उस्तै निराशाजनक देखिएको छ। माघ १५ गते प्रति तोला ७ हजार ५ सय ५ रुपैयाँ पुगेको चाँदीको मूल्य माघ १९ गते घटेर ५ हजार २ सय रुपैयाँमा सीमित भएको छ। यसले गर्दा चाँदीका लगानीकर्ताले प्रति तोला २ हजार ३ सय ५ रुपैयाँ घाटा बेहोर्नुपरेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारको प्रत्यक्ष असर

नेपाली बजारमा देखिएको यो भारी गिरावट केवल स्थानीय कारणले मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आएको तीव्र गिरावटको प्रत्यक्ष असर हो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा केही समयअघि सुनको मूल्य प्रति औस ५ हजार ६ सय २६ डलरको ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको थियो। तर पछिल्लो रियल टाइम तथ्याङ्कअनुसार सुनको मूल्य घटेर ४ हजार ५ सय ५१ डलरको हाराहारीमा झरेको छ। यसअनुसार अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताले प्रति औस सुनमा मात्र १ हजार १ सय २५ डलरभन्दा बढी घाटा व्यहोरेका छन्।

चाँदीको अवस्था झन् गम्भीर देखिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रति औस १२१.७८५ डलरसम्म पुगेको चाँदी अहिले ७३.६९९५ डलरमा कारोबार भइरहेको छ। यसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताले प्रति औस चाँदीमा ४८ डलरभन्दा बढी गुमाएका छन्, जुन प्रतिशतको हिसाबले अत्यन्त ठूलो गिरावट हो।

गिरावटका कारण के–के?

बजारमा अचानक आएको यो भारी गिरावट पछाडि मुख्यतया ‘प्रोफिट बुकिङ’ लाई प्रमुख कारणका रूपमा लिइएको छ। सुन र चाँदीको मूल्य अत्यधिक बढेपछि ठूला अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ता, बैंक तथा हेज फन्डहरूले नाफा सुरक्षित गर्न एकसाथ ठूलो परिमाणमा बिक्री सुरु गरेका थिए। आपूर्तिको चाप बढेसँगै मूल्यमा तीव्र दबाब पर्न गएको हो।

यसका साथै अमेरिकी डलर सूचकाङ्कमा आएको मजबुतीले पनि सुनलाई कमजोर बनाएको छ। डलर बलियो हुँदा लगानीकर्ताहरू सुनजस्ता सुरक्षित मानिने धातुबाट बाहिरिएर डलर वा ट्रेजरी बन्डतर्फ आकर्षित हुने प्रवृत्ति बढ्छ, जसले सुनको मूल्यमा ह्रास ल्याउँछ।

‘सेफ हेभन’ बाट ‘मार्केट करेक्सन’ तर्फ

सुनलाई प्रायः अनिश्चितताको समयमा ‘सेफ हेभन’ अर्थात् सुरक्षित लगानीको रूपमा हेरिन्छ। तर जब मूल्य अत्यधिक बढ्छ, त्यो अवस्था ‘बबल’ जस्तै बन्ने विज्ञहरूको भनाइ छ। अहिले देखिएको गिरावटलाई धेरै विश्लेषकहरूले ‘मार्केट करेक्सन’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। लामो समयदेखि मूल्य निरन्तर उकालो लागिरहेकाले बजारलाई सन्तुलनमा ल्याउन यस्तो करेक्सन अपरिहार्य मानिएको हो, यद्यपि यसको गति र परिमाण धेरैको अनुमानभन्दा बाहिर गएको छ।

गहना व्यवसायी र लगानीकर्ता दबाबमा

नेपाली सन्दर्भमा यो मूल्य गिरावट गहना व्यवसायीहरूका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ। स्टकमा रहेको सुनको मूल्य घट्दा उनीहरूको पूँजीगत सम्पत्तिमा प्रत्यक्ष ह्रास आएको छ। पछिल्लो तथ्याङ्कहरूले बजार अझै अस्थिर रहेको संकेत गरिरहेका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा जारी ‘सेल–अफ’ को लहर कहिलेसम्म चल्छ र मूल्य कुन विन्दुमा पुगेर स्थिर हुन्छ भन्ने विषय अझै अनिश्चित छ। केही दिनमै अर्बौँ रुपैयाँ गुमाएका लगानीकर्ता र व्यवसायीहरू अब बजारले कहिले पुनः लय समात्ला भन्ने प्रतीक्षामा छन्।